Je kent de naam Peter Paul Rubens en je kunt op verzoek vermelden dat het een toonaangevende schilder was in het voorbije Vlaanderen. Maar hoe zat het ook alweer met zijn schilderstijl? Weet je in welke eeuw hij zijn kunstwerken vervaardigde en waarom die schilderijen indrukwekkend zijn? Fris je kennis op met deze crashcursus Rubens.
Peter Paul Rubens en de zeventiende eeuw
Je hoeft het niet te onthouden, dat doe ik zelfs als historicus niet. De exacte jaartallen waartussen Rubens leefde en schilderde vertellen ons alleen dat zijn succesvolle jaren in de zeventiende eeuw plaatsvonden*. In die eeuw, de Gouden Eeuw, waren grote delen van Vlaanderen enorm welvarend. Dat betekent dat er veel geld beschikbaar was voor kostbare schilderijen. En dat soort schilderijen schilderde Rubens als geen ander in zijn Antwerpse atelier dat wij nu kennen als het Rubenshuis.
Die Vlaamse welvaart kwam tot uitdrukking in Rubens’ ontwikkeling. Hij kwam uit een rijke familie met connecties in de hogere kringen. Daardoor kon hij studeren met vooraanstaande leermeesters en kreeg hij na ´afstuderen´ mooie klussen in de koninklijke sferen. De beste pigmenten en penselen ontbraken hem niet, maar afgezien daarvan was hij leergierig en liet hij zich inspireren door de beste schilders van zijn tijd.
Beweging, dramatiek en ruisende kledingstukken horen bij Rubens
Niet alleen zijn inkomen en omgeving waren uitbundig, ook zijn schilderijen kun je niet anders omschrijven. In de vroege zeventiende eeuw voerde de Barok de boventoon in de beeldende kunsten. Beweging, dramatiek en ruisende kledingstukken horen binnen deze stroming, eigenschappen die Rubens´ schilderijen woordelijk omvatten. Bovendien overmeesteren de afgebeelde verhalen je nog het meest door Rubens' voorliefde voor niet-te-missen afmetingen.
Maar als je een schilderij van Rubens ziet, vraag je dan eens af waarom het als typisch Vlaams wordt beschouwd. In de kunstkringen bestaat er discussie over hoe Vlaams Rubens eigenlijk was, omdat de goede man in 1600 naar Italië reisde en daar veel technieken leerde van de bloederige doeken van Caravaggio. Ook raakte hij geïnspireerd door de Griekse en Romeinse kunstschatten. Toch had hij ook zijn eigen stijl, welke hij voornamelijk in Antwerpen ontwikkelde en waarmee hij mensen al eeuwenlang versteld doet staan. Zijn bovenmenselijke realisme van figuren en het diffuse kleurgebruik lieten mij in het Rijksmuseum in Amsterdam niet gedachteloos voorbijgaan.
De meesterwerken van Rubens
De meesterwerken van Rubens vindt je verspreid over Europa. In Nederland kun je zijn indrukwekkend schilderijen vinden in het Rijksmuseum van Amsterdam, het Mauritshuis in Den Haag en het Boijmans van Beuningen in het prachtige Rotterdam. In Vlaanderen vindt je zijn kenmerkende donkere doeken in zijn eigen atelier, het Rubenshuis in Antwerpen, maar ook in de Sint-Baafskathedraal in Gent en de Musea voor Schone Kunsten in Antwerpen, Gent en Brussel. Maar wees niet verbaasd zijn naam aan te treffen in San Francisco, Wenen of Madrid. Rubens was een productieve schilder en zijn erfenis raakte door de tijd verspreid onder verschillende verzamelaars en musea.
Welke werken van Rubens je absoluut moet kennen? Zorg dat je de onderstaande drie topschilderijen in je geheugen prent om voor altijd mee te kunnen praten over deze meester. Maar het liefst zul je zijn werken met eigen ogen gaan bekijken en je eigen favoriet selecteren.
De Verloren Zoon, een ingetogen en landelijk schilderij, dat door het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen is benoemd tot het mooiste schilderij dat Rubens heeft geschilderd. Het onderwerp is een man, die een groot deel van zijn vader’s geld verspilde, waarna zijn vader hem bij terugkomst vergaf.
Bron: https://www.kmska.be/nl/collectie/highlights/Verloren_zoon.html
De kindermoord te Bethlehem, onvergetelijk door het dramatische onderwerp van het schilderij, de wirwar aan figuren die erop te zien is en het duizelingwekkende bedrag van € 76,7 miljoen euro, waarvoor het schilderij tijdens een veiling van Sotheby werd gekocht in 2002. Als je het wilt zien moet je wat uurtjes vliegen naar de Art Gallery of Ontario, Toronto.
Bron: https://www.statenvertaling.net/kunst/grootbeeld/262.html
Samson en Delila. Dit werk schilderde Rubens na zijn reis door Italië. Kunstkenners zien de invloed van onder andere Tintoretto in het schilderij. Het onderwerp is smeulend en dreigend door het verraad gepleegd door Samson's grote liefde en de Filistijnen die in het donker het juiste moment afwachten om Samson te vangen.
Bron: https://www.rubensonline.be/showImage.asp?page=80&req=thumb&AppSession=10001%5F15426295
* Als je het echt wilt weten, Rubens werd geboren in 1577 en overleed in 1640.